به گزارش روابط عمومی خانه صنعت، معدن و تجارت ایران و به نقل از فردای اقتصاد، رضا موسایی، سیاست‌پژوه صنعت و معدن، در برنامه «میز معدن و فولاد» با اشاره به نقش راهبردی عناصر نادر خاکی در صنایع پیشرفته، انرژی‌های پاک و فناوری‌های نو گفت: مزیت اصلی چین در این حوزه، علاوه بر دسترسی به ذخایر معدنی، تسلط بر فرآوری و تولید محصولات نهایی است.
موسایی تأکید کرد که وابستگی صنایع جهان به این مواد، از حجم اندک مصرفشان در محصولات نهایی قابل تشخیص نیست. به گفته او، عناصر نادر خاکی در گوشی‌های تلفن همراه، خودروهای برقی و بنزینی، تجهیزات پزشکی و صنایع دفاعی کاربرد دارند و کمبود آن‌ها می‌تواند تولید محصولاتی با ارزش بسیار بالاتر را متوقف کند.
بیشتر بخوانید: صادرات صنعت غذای ایران زیر سایه ضعف دیپلماسی اقتصادی/ از چین و ترکیه عقب افتادیم
خطر اصلی، اختلال در زنجیره تأمین است
موسایی گفت مسئله فقط افزایش قیمت عناصر نادر خاکی نیست؛ خطر اصلی، محدود شدن دسترسی به مواد یا قطعات ضروری است. او برای توضیح این موضوع به خودروی برقی ۴۵ هزار دلاری اشاره کرد که ارزش عناصر نادر خاکی به‌کاررفته در آن حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ دلار برآورد می‌شود. بنابراین افزایش قیمت این مواد، به‌تنهایی اثر محدودی بر قیمت خودرو دارد؛ اما توقف تأمین یک قطعه کوچک می‌تواند خط تولید را از کار بیندازد.
بر اساس ارقام مطرح‌شده در برنامه، وابستگی به این عناصر صنایعی به ارزش حدود ۶.۵ تریلیون دلار را دربرمی‌گیرد؛ از خودروسازی و مخابرات تا هوش مصنوعی، انرژی‌های پاک و صنایع دفاعی.
بیشتر بخوانید: افتتاح رسمی دفتر خانه صمت ایران در شهر پکن
سهم اصلی چین در فرآوری است
به گفته موسایی، چین حدود ۶۰ درصد از معادن عناصر نادر خاکی را در اختیار دارد، اما سهم این کشور در فرآوری و تولید محصولات نهایی، بنا بر ارقام ارائه‌شده در برنامه، بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد است. او تأکید کرد همین تمرکز در حلقه‌های فرآوری و تولید، به چین امکان داده است بر بازار جهانی اثر بگذارد و از کنترل صادرات به‌عنوان اهرم فشار استفاده کند.
این سیاست‌پژوه صنعت و معدن یادآور شد که بسیاری از کشورهای دیگر نیز ذخایر این عناصر را دارند، اما معدن‌داری به‌تنهایی قدرت اقتصادی ایجاد نمی‌کند. به باور او، مزیت اصلی در توسعه دانش فنی، ظرفیت فرآوری و ساخت محصولات پیشرفته شکل می‌گیرد.
بیشتر بخوانید: چین و آفرینش مزیت‌های نوین: از راهبردهای صنعتی تا تسلط جهانی
عقب‌نشینی غرب و سرمایه‌گذاری چین
موسایی ریشه برتری چین را در تحولات چند دهه گذشته دانست؛ زمانی که شماری از شرکت‌های آمریکایی و اروپایی به‌دلیل هزینه‌های بالای تصفیه پسماند و ملاحظات زیست‌محیطی از استخراج و فرآوری این مواد فاصله گرفتند. در مقابل، چین با حمایت دولتی، پرداخت یارانه و سرمایه‌گذاری بلندمدت، ظرفیت تولید و دانش فنی خود را گسترش داد.
او به جمله‌ای منسوب به رهبر وقت چین در سال ۱۹۹۲ اشاره کرد: «خاورمیانه نفت دارد، اما ما در چین خاک‌های نادر داریم.» به گفته موسایی، چین با افزایش تولید و پایین آوردن قیمت‌ها، رقابت را برای کارخانه‌های غربی دشوار کرد و به‌تدریج زیرساخت‌های فرآوری این مواد را در داخل متمرکز ساخت.
بیشتر بخوانید: پیام تسلیت خانه صنعت، معدن و تجارت ایران به مناسبت درگذشت مهندس محسن خلیلی عراقی
تلاش غرب برای کاهش وابستگی
به گفته موسایی، آمریکا و اروپا برای شکستن انحصار چین به حمایت مستقیم از زنجیره‌های جایگزین روی آورده‌اند. این اقدامات شامل تأمین مالی و وام‌های دولتی برای احیای معادن و ساخت کارخانه‌های فرآوری، مشوق‌های مالیاتی برای خرید از زنجیره‌های غیرچینی و تضمین قیمت برای حمایت از کارخانه‌های نوپا است.
او همچنین به سرمایه‌گذاری اروپا در بازیافت باتری‌ها و خودروهای فرسوده و ایجاد ذخایر راهبردی اشاره کرد؛ با این حال، پیش‌بینی مطرح‌شده در برنامه این است که حتی با پیشرفت این طرح‌ها، سهم غرب در فرآوری عناصر نادر خاکی ممکن است در سال‌های آینده به‌سختی به ۳۰ درصد برسد و چین همچنان بازیگر اصلی باقی بماند.
موسایی در جمع‌بندی گفت با گسترش خودروهای برقی، توربین‌های بادی و فناوری‌های سبز، اهمیت عناصر نادر خاکی افزایش می‌یابد. به گفته او، پیام این تحولات برای اقتصادهای معدنی روشن است: کشورهایی که به فروش سنگ خام بسنده می‌کنند، از بخش مهمی از ارزش افزوده و قدرت راهبردی منابع خود محروم می‌مانند؛ درحالی‌که توسعه فرآوری و تولید محصولات نهایی می‌تواند ذخایر معدنی را به مزیتی صنعتی و فناورانه تبدیل کند.