وضعیت رشد بخش معدن در سال اول اجرای برنامه هفتم پیشرفت، فاصله قابلتوجهی با اهداف تعیینشده دارد و تحلیل شاخصهای کلان و عملکردی نشاندهنده چالشهای جدی در تحقق این اهداف است.
تحلیل وضعیت رشد این بخش نسبت به اهداف برنامه را میتوان در محورهای زیر خلاصه کرد:
۱. شکاف عمیق میان رشد محققشده و هدف قانونی
بر اساس قانون برنامه هفتم، هدفگذاری رشد سالانه بخش معدن ۱۳ درصد تعیین شده است. با این حال، عملکرد واقعی این بخش بسیار پایینتر از این هدف بوده است:
– در سال ۱۴۰۲، این بخش با رشد منفی ۱.۵ درصدی مواجه شد.
– در سال ۱۴۰۳ (سال اول اجرا)، رشد بخش معدن تنها ۲.۳ درصد بوده است.
این ارقام نشان میدهد که عملکرد بخش معدن نهتنها با هدف ۱۳ درصدی فاصله زیادی دارد، بلکه حتی از میانگین رشد سالانه این بخش در سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ (که حدود ۶.۳ درصد بوده) نیز کمتر است.
۲. تناقض در آمار اشتغال
در شاخص اشتغال بخش معدن نیز شکاف بزرگی میان هدف، گزارش دولت و آمارهای رسمی وجود دارد:
– هدف برنامه: رشد سالانه ۲۰ درصد در اشتغال.
– گزارش دولت: ادعای تحقق رشد ۲۲ درصدی.
– واقعیت آماری: طبق طرح آمارگیری نیروی کار مرکز آمار، اشتغال بخش استخراج معدن نهتنها رشد نداشته، بلکه رشد منفی ۱.۱ درصدی را تجربه کرده است.
بیشتر بخوانید: معدن و برنامه هفتم؛ شکاف رویا و واقعیت
۳. تحقق صوری اهداف با جایگزینی «ظرفیت» به جای «تولید»:
– یکی از نکات کلیدی در تحلیل گزارش عملکرد، نحوه ارائه آمار توسط دولت است. در بسیاری از موارد، به جای گزارش میزان تولید واقعی، به ظرفیت ایجاد شده استناد شده است تا درصد تحقق اهداف بالاتر نشان داده شود. برای مثال:
– فولاد (شمش): هدف برنامه برای سال ۱۴۰۳، ظرفیت تولید ۵۰ میلیون تن بوده است. دولت اعلام کرده که این هدف ۱۰۰ درصد محقق شده است، اما تولید واقعی شمش فولاد حدود ۳۰ میلیون تن بوده که نشاندهنده تحقق واقعی حدود ۶۰ درصد است.
– مقاطع فولادی: در حالی که دولت تحقق ۱۰۰ درصدی هدف تولید مقاطع تخت (۱۲ میلیون تن) و طویل (۳۲ میلیون تن) را گزارش کرده، تولید واقعی به ترتیب ۸.۸ و ۲۰ میلیون تن بوده است که نشانه عدم تحقق کامل اهداف تولیدی است.
۴. وضعیت نامناسب در حوزه زغالسنگ
در برخی حوزهها مانند استخراج سنگ زغالسنگ، عملکرد بسیار ضعیف بوده است. هدفگذاری برای سال ۱۴۰۳ برابر با ۴۴ میلیون تن استخراج بوده، اما عملکرد واقعی تنها ۶.۳ میلیون تن ثبت شده است که نشاندهنده عقبماندگی شدید در این بخش است.
بیشتر بخوانید: پایان آزمون و خطا در انتقال صنایع به سواحل
۵. چالشهای ساختاری و مدیریتی
عدم تحقق اهداف رشد معدن ریشه در ابرچالشهایی دارد که در گزارش به آنها اشاره شده است:
– فقدان استراتژی مشخص: نبود استراتژی توسعه صنعتی و معدنی و ضعف در اولویتبندی زنجیرههای پیشران.
– نظارت ناکارآمد: ضعف در فرایند نظارت بر فعالیتهای معدنی و حقوق دولتی، به طوری که آمار دقیقی از میزان استخراج واقعی و حقوق دولتی قابل وصول در دسترس نیست.
– مشکلات زیرساختی: ناترازی انرژی (برق و گاز)، فرسودگی ماشینآلات و کمبود سرمایهگذاری از موانع اصلی رشد تولید هستند،.
نتیجهگیری:
به طور کلی، وضعیت رشد بخش معدن در سال اول برنامه هفتم نامطلوب ارزیابی میشود. اگرچه در برخی شاخصهای اکتشافی و استخراج سنگ آهن اهداف کمی محقق شدهاند، اما در شاخص اصلی یعنی «رشد ارزشافزوده بخش معدن» و «اشتغال»، انحراف منفی بزرگی نسبت به اهداف قانون وجود دارد و گزارشهای عملکردی دولت با تکیه بر «ظرفیتسازی» به جای «تولید واقعی»، تصویری خوشبینانهتر از واقعیت ارائه میدهند،.
